Filipinak

Filipinetako euskal historia XVI. mendean hasten da, eta ez zen emigrazio bat izan, inperio-enpresa bat baizik: uharteetara iritsi ziren espedizioetako euskaldunak, Manila sortu zuen gipuzkoar bat, Manilako galeoiari bi mende eta erdiz eutsi zion itzulera-bidea aurkitu zuen marinela eta, askoz geroago, hiriburuko euskal merkataritza-etxeak eta itsas enpresak. Koloniak bere elkartea izatera iritsi zen 1909an, baita frontoi bat ere Manilan, baina gaur ez dago Filipinetan euskal etxe aitorturik.

Dena lehen espedizioekin hasi zen, 1519 eta 1526 artean. Mariano Estornés Lasaren arabera, uharteen aurkikuntzan eta antolaketan euskal ekarpena oso garrantzitsua izan zen. Magallanesen 1519ko bidaian Juan Sebastián Elcano zihoan, munduari lehen itzulia osatu zuena, eta hurrengoan, García de Loaysarenean, Elcano joan zen berriro, Andrés de Urdanetarekin batera, eta bidaia hartan hil eta ozeanoan lurperatu zuten.²

Konkista, 1564 eta 1572 artean, beste euskaldun batek zuzendu zuen. Miguel López de Legazpik, Zumarragan 1500ean edo 1505ean jaioak, hogeita hamasei urte zeramatzan Mexikon, kabildoko idazkari, alkate eta Casa de la Monedako goi-kargudun izan ondoren, 1564ko irailaren 1ean espedizioaren buru abiatu zenean. Cebun finkatu zen, Manila sortu zuen 1571n, eta gobernadore eta kapitain nagusia izan zen hil arte, Manilan, 1572ko abuztuaren 20an.³²

Espedizio hartan, 1565ean, aurkitu zen Manilako galeoia ahalbidetu zuen itzulera-bidea (ikus Urdaneta eta tornaviajea).⁴ Askoz geroago, XVIII. eta XIX. mendeetan, euskal merkataritza-etxeak eta itsas enpresak egon ziren Manilan (ikus Manilako merkataritza).²⁵ Eta 1909an Filipinetako euskal koloniak bere elkartea izatera iritsi zen (ikus batzokia eta pilota).²⁶

Gaur Eusko Jaurlaritzaren erregistro ofizialak ez du euskal etxerik aitortzen Filipinetan.¹