Puerto Rico

La Guairako euskaldunak beste emigrazio batetik iritsi ziren Puerto Ricora: Venezuelara joanak ziren, haren portuan finkatu ziren eta handik bota zituzten. Birgit Sonesson historialariak haien ibilbidea berreraiki zuen Vascos en la diáspora. La emigración de La Guaira a Puerto Rico, 1799-1833 lanean (CSIC, 2008). Kontatzen du nola emigratuak edo kanporatuak izandako euskaldunak XVIII. mendearen amaieran iritsi ziren Venezuelara, Compañía Guipuzcoanako lanpostuek erakarrita, eta nola, La Guairako portuan finkatu ondoren, gutxienez hiru belaunaldiz harreman endogamikoei eutsi zieten: elkarren artean ezkontzen ziren.⁴

1797ko Gual eta Españaren konspirazioan parte hartzeagatik kanporatu zituzten, eta behin betiko 1821ean. Familiak, sakabanatuta, Puerto Ricon elkartu ziren berriro, eta kohesio horri esker merkataritza-enpresak sortu ahal izan zituzten, denborarekin nekazaritzako inbertsioak bultzatu zituztenak. Baina batasun horrek berak, Sonessonek idazten duenez, egiturazko ahuleziak ezkutatzen zituen, eta haien negozioak 1870 aldera hondoratu ziren.⁴