Brasil

Río de Janeiro, 1881

Brasilgo euskal elkarte-bizitza izen gutxitan kontatzen da: XIX. mendeko elkarte bat Río de Janeiron, urte askoan aitortutako bakarra izan zen São Pauloko etxe bat eta XXI. mendean jaiotako etxe gutxi batzuk.

Herrialdean dokumentatutako lehen euskal elkartea Euskaldunak Orok Bat da, Eusko Jaurlaritzak 1881ean Río de Janeiron kokatzen duena, Ameriketako lehen euskal elkarteen artean.²

São Pauloko Eusko Alkartasuna

Gaur arte iritsi dena São Paulon jaio zen, berrogeita hamarreko hamarkadan. Eusko Alkartasuna da oraindik martxan dagoen Brasilgo euskal etxerik zaharrena, eta 2009 arte Eusko Jaurlaritzak herrialdean aitortutako bakarra izan zen.¹²⁸

Egoitza askoren artean ordaindu zen. 1959ko abenduaren 9an sinatu zen Gernika Kutunen eskritura, 400.000 kruzeiro kostatu zena: berrogeita hamar euskaldun baino gehiagoren ekarpenekin, Bilboko industriaren 50.000 kruzeirorekin eta José María Sanz Navarroren 100.000ko mailegu batekin bildu zituzten.⁵ Berrogeita hamar urte geroago, 2009an, etxeak eskritura hura ospatu zuen bere 56 bazkide sortzaileei omenaldi batekin; horietatik sei bizirik zeuden oraindik.⁵

Eusko Jaurlaritzak 1996ko ekainaren 18an aitortu zuen ofizialki.⁵ 2005ean munduko lehen euskara-ikastaroa portugesez hartu zuen, eta 2006an beste bat ezarri zen São Pauloko Unibertsitatean.²

XXI. mendeko etxeak

Mende berriarekin beste etxe batzuk iritsi ziren. Casa Vasco-Brasileira de Itapevi, São Paulo estatuan, Eusko-Brasildar Etxea, 2009ko abenduan aitortu zuten.⁸¹¹ Brasiliako Eusko Brasildar Etxea 2011ko otsailean aitortu zuten, eta harekin Brasil hiru euskal etxe ofizial izatera igaro zen.⁸

Hegoaldean, euskal jatorriko familia asko bizi diren lekuan, etxea apur bat beranduago iritsi zen. 2012 aldera, berrogei bazkide sortzailek Rio Grande do Sulgo Euskal Etxea sortu zuten Porto Alegren, Ana Luiza Etchaluz buru zela, eta 2013aren hasieran berrehun pertsona baino gehiago ziren interesatuak.⁶ Euskal kulturaren topaketak antolatu zituen estatuan zehar, hirugarrena Pelotasen 2013an.⁷