Dominikar Errepublika

Dominikar Errepublikak bi euskal presentzia izan zituen, lau mendek bereiziak eta izaera kontrakoa zutenak. Lehena kolonizazioaren lehen urteetakoa izan zen, bizia eta laburra. Bigarrena 1939an iritsi zen, herrialdeak Gerra Zibileko errefuxiatuei atea zabaldu zienean eta Eusko Jaurlaritzak ordezkaritza bat jarri zuenean han. Bien artean ia ez zen euskal emigraziorik izan uhartera, eta erbesteko kolonia hartatik gutxi geratzen da: gaur entitate aitortu bat dago, eta haren fitxak berak ez aktibotzat ematen du.

Kolonek La Española deitu zion uhartea Mundu Berriko lehen kolonia europarra izan zen, eta hasieratik izan ziren euskaldunak bertan. Galíndezen arabera, Kolonen lehen espedizioan asko joan ziren, Juan de Lakosta pilotu zela. Santa María ipar kostaldean hondoa jota geratu zenean, haren zurarekin Navidad gotorlekua eraiki zen, eta haren goarnizioa, gehienbat «bizkaitarra», suntsitu egin zuten Kolon itzuli aurretik.²

Lehen euskaldun haiek laster sartu ziren koloniako gatazketan. Adrián de Muxika Kolondarren aurka Ameriketan kolonoek egin zuten lehen matxinadaren buruetako bat izan zen, eta Kristobal Kolonen eskutik hil zen. Beste bat bertako nobleziarekin ahaidetu zen: 1499 aldera Hernando de Gebara gipuzkoarra Higuemota printzesa indigenarekin ezkondu zen, eta haien alaba Mencia Guarocuyarekin ezkondu zen, 1523 eta 1533 artean tropa inperialei aurre egin zien Enriquillorekin, harik eta bere indioen askatasuna bermatzen zuen ituna sinatu zuen arte.²

Kolonoak eta epaileak ere izan ziren. Galíndezek kontatzen du Luis de Arriaga euskaldunak hainbat euskal familia uhartean finkatzeko kontratua egin zuela, eta berrogei bat iritsi zirela bertan kokatzera, eta Real Audiencia de Santo Domingoko magistratuen artean Alonso de Zuazo eta Etxegoyen aipatzen ditu.²

Hark ez zuen jarraipenik izan. «Kolonizazioaren lehen egunak salbu», idazten du Galíndezek, euskaldunak ez ziren uhartera joan, eta haren garaiko biztanlerian euskal abizen oso gutxi geratzen ziren: zabalduena Aybar zen, eta Mitxelena, Amiama, Larrazabal edo Etxenike ere bazeuden.²

1939ra arte itxaron behar izan zen euskaldunak berriro iristeko, eta oraingoan errefuxiatu gisa (1939ko errefuxiatuak).²³