Kanada

Kanadan euskal arrastoa zaharra da, eta emigrazio batekin zerikusi gutxi du. Euskaldunak XVI. mendearen erdialdean iritsi ziren Ternuara eta Labradorrera, bakailaoa arrantzatzera eta baleak ehizatzera; lan-denboraldi bat egiten zuten han, eta itzuli egiten ziren. Hartatik toponimoak geratzen dira San Lorentzo ibaiaren ertzetan, eta interpretazio-zentro bat, ez kolonia bat. Gaurko euskal klubak ez datoz baleazaleengandik: bi dira, laurogeita hamarreko hamarkadan sortu ziren, eta horietako bat Estatu Batuetako euskal klubei begira sortu zen.

Lehenak arrantzaleak izan ziren. Auñamendiren arabera, 1550-1555 aldera Donostia, Pasaia eta Deba bezalako portuetako bakailao-arrantzaleak eta baleazaleak Ternuan eta Labradorren aritzen ziren jada.¹ Parks Canadak 1540ko hamarkadaren eta XVII. mendearen hasieraren artean kokatzen du Labradorko euskal balea-ehiza (ikus Red Bayko baleazaleak).²

Haien igarotzea mapan geratu zen idatzita. San Lorentzo ibaiaren ertzetan Anse-aux-Basques, Échafaud-aux-Basques eta Île-aux-Basques bezalako toponimoak geratzen dira, azken hori Tadoussacetik gertu.¹

Jarduera ez zen XVI. mendearekin amaitu. San Lorentzo golkoan jarraitu zuen XVII. eta XVIII. mendeetan: 1663an, hogei baleazale euskaldunek Madalen uharteetan igaro zuten negua, eta 1738an balea-ehiza Bon Désirtik Sept-Îlesera lekualdatu zen. XVIII. mendean zehar, euskal arrantzaleen presentzia gutxituz joan zen.¹

Haien oroimena Quebecen gordetzen da gaur. 1996an Parc de l’aventure basque en Amérique zabaldu zen Trois-Pistolesen, San Lorentzoren bokaleko euskal arrantzaleei buruzko interpretazio-zentro bat.⁵

Klubak beste bide batetik iritsi ziren. Eusko Jaurlaritzak gaur Kanadan aitortzen dituen bi euskal erakundeak laurogeita hamarreko hamarkadan sortu ziren (ikus euskal gizataldea gaur).⁸