Australia

Australiako euskal elkarteak kanaberaren eta herri-lanen emigrazio hartatik atera ziren: hiru guztira, bi hirurogeiko hamarkadakoak eta bat 2003koa. Eusko Jaurlaritzaren erregistro ofizialak bi aitortzen ditu gaur, Sydneyn eta Townsvillen. Melbournekoa, lehena izan zena, ez dago jada haren zerrendan.¹

Hirurogeiko hamarkadaren hasiera arte, Melbourneko euskaldunak etxe partikularretan eta jatetxeren batean biltzen ziren. 1964an Basque Society Gure Txokok bere lehen euskal jaialdia ospatu zuen San Patrizio elizan, mezarekin, txistuarekin, dantzariz jantzitako hogei bat haurrekin, pilota-partidekin eta enbor-ebakitze erakustaldi batekin.² Pilotak bere lekuak izan zituen hirian: eliza eta ikastetxeetako hainbat frontoi, berrogeita hamarreko eta laurogeiko hamarkaden artean topagune izan zirenak.² Laurogeiko hamarkadan elkarteak jarduerarik izan ez zuen urteak egon ziren.² euskalkultura.eus-ek ez-aktibotzat ematen du gaur, eta jada ez dago Eusko Jaurlaritzaren zerrenda ofizialean.¹⁰¹

Bi urte geroago Sydneyri egokitu zitzaion. Gure Txoko Basque Club 1966ko uztailaren 31n sortu zen, San Ignazio egunean, hogeita sei familiak 200 dolar jarri zituztenean bakoitzak, garai hartako sei asteko soldata inguru, erdigunetik hurbil, Darlinghurst auzoan, etxe bat erosteko.⁷⁵ Barruan laurogeita hamar bat lagunentzako jangela, sukaldea, liburutegia eta frontoi bat daude, azken hori gaur gutxi erabilia.²⁵ Australian etenik gabe jardun duen euskal erakunde ofizialik zaharrena da.² Igandeetan irekitzen du, euskal janariarekin, musarekin eta pilotarekin, eta egutegiko jaiei eusten die.⁵ 2016ko azaroan bere berrogeita hamargarren urteurrena ospatu zuen bederatzi egunez, pilota-txapelketekin, sukaldaritza-tailerrekin, euskal zinemaren jaialdiarekin, herri kirolekin eta musikarekin.⁷ Erregistroak 115 bazkide ematen dizkio.¹ Ez dira sortu zutenak: lehenak eraikuntzako langileak ziren, eta gaur batez ere ikasketadun gazteak dira, denboraldi batez ingelesa ikastera iristen direnak.⁷

Basque Club of North Queensland, Townsvillen, telefono-gida batetik jaio zen. 2003ko maiatzean José Mari «Joe» Goicoecheak 230 gutun bidali zizkien «telefono-gidan aurkitu ahal izan genituen euskaldun guztiei», eta hilabete batean 260 pertsonak erantzun zuten. 2003ko ekainaren 8an hogei bat lagun bildu ziren haren Townsvilleko etxean, eta elkarte kultural bat sortzea erabaki zuten, politikarik eta erlijiorik gabea, eta elkartearen izena hautatu zuten 18 botoren alde eta 2ren kontra. Sortze-batzarra abuztuaren 10ean egin zen Wulguruko gizarte-etxean.² Elkartea 2003ko azaroaren 13an inskribatu zen elkarte gisa, eta berrehun bazkide baino gehiagorekin hasi zela eta haiei eutsi diela dio.⁶ Erregistroak 2005ean aitortu zuen.¹