Belgika

Eusko Jaurlaritzak Bruselan izan zuen ordezkaritza itsas negozio baten itxura zuen bulego politiko bat izan zen. Gerra Zibilaren erdian sortu zen Europako katolikoen artean babesa irabazteko, alemanek 1940an eraso zuten, eta zabalik jarraitu zuen, bi gizon berak buru zirela, hirurogeita hamarreko hamarkadara arte.

1937ko uztailean sortu zen, eta iraunkorrenetako bat izan zen, bai eta hasieratik langile finkoak izan zituen gutxietako bat ere. Martín Lasa Ercillak zuzendu zuen, eta Juan María Aguirre Lecube, lehendakariaren anaia, ordezkariorde zuen. Estaldura legala emateko, Belgikako merkataritza-zuzenbidearen babesean bi enpresa eratu ziren, Mid Atlantic Shipping Co., Londresen egoitza zuena, eta Compagnie Maritime et Commerciale, Anberesko portuan, eta ordezkaria bien ordezkari eta zuzendari gisa agertzen zen.³

Bi arrazoirengatik zen garrantzitsua Belgika. Haur errefuxiatuak hartzeko sare bat eratu zen herrialdeetako bat zen, eta potentzia intelektual bat zen iritzi publiko katolikoan, hain zuzen ere Eusko Jaurlaritzak propagandaren borroka eman nahi zuen eremuan. Ordezkaritzak preso zeuden euskal borrokalarien aldeko babesa lortzeko lan egin zuen, eta horretarako Malinaseko artzapezpikuarengan eta jesuita euskaldunengan bermatu zen, herrialdea ezagutzen baitzuten: Belgika izan zen haien helmuga 1932an Espainiako Estatutik kanporatu zituztenean.³

1940ko abuztuan, Belgika okupatuta zegoela, agintari militar alemanak ordezkaritzan eta enpresen egoitzan sartu ziren indarrez, euskaldunak ere baziren bi diplomatiko frankisten argibideei jarraituz. Ordezkaria eta ordezkariordea kartzelara joan ziren, gero askatu bazituzten ere, eta konfiskatutako dokumentazioa Espainiara bidali zen. Horri esker hasi ahal izan zituzten Aguirre lehendakariaren ihesa Europa okupatutik antolatuko zuten harremanak. Aguirre Paristik Flandriako La Pannera joana zen, eta aurrerapen alemanak han harrapatuta utzi zuen.³

Mundu gerra amaituta, Lasak eta Aguirrek epaitegietan erreklamatu zuten egoitza, Anberesko Espainiako kontsulatuari emana zitzaiona, eta Belgikako Gobernuaren babesarekin berreskuratu zuten. Hirurogeita hamarreko hamarkadara arte jarraitu zuten buru. Bruselatik ordezkaritzak frankismoaren aurkako erresistentzia zabaldu zuen, 1947ko greba adibidez, eta hirian sortzen ari zen mugimendu europazalean leku bat bilatu zuen: 1947an bultzatu zuen bi diputatu euskaldunek mozio bat aurkez zezaten Congreso Internacional de Juristas Demócratasen. 1960an Aguirre lehendakariaren hiletak antolatu zituen Anberesko katedralean.³