Erresuma Batua

Habanaren etorrera haurren ebakuazio bat izan zen. Ia lau mila atera ziren Santurtzitik ontzi bakar batean 1937ko maiatzean, hilabete batzuk igaro zituzten kanpin-dendetan Southamptonen kanpoaldean, eta gero herrialde osoko kolonietan banatu zituzten. Gehienak beren familiarengana itzuli ziren, eta ehunka batzuk geratu egin ziren.

Itsasaldia

Britainiar Gobernuak esku-hartzerik ezaren politikari eusten zion, baina haur euskaldunak hartzea onartu zuen: lehenik 2.000, sei eta hamabi urte bitartekoak, eta gero 4.000, hamasei urte arte, zaharrenen artean neskei lehentasuna emanez. Leah Manning diputatu laborista ohia Bilbora joan zen hautaketa antolatzera.³

Habana lurrunontzia Santurtzitik atera zen 1937ko maiatzaren 21ean. Charlie Nursek Institute of Historical Researchen blogean idatzitako artikuluaren arabera, 3.826 haur zeramatzan, 120 emakume gazte, 80 maistra, 16 apaiz eta 2 medikurekin batera; haur haien elkarteak 3.840 haur, 80 maistra, 120 laguntzaile, 15 apaiz eta 2 mediku ematen ditu. Ontzia 800 bat bidaiarirentzat pentsatua zegoen. Ekaitz bat zeharkatu zuen Bizkaiko golkoan, eta maiatzaren 23an, igandea, iritsi zen Southamptonera.³⁴

North Stoneham eta koloniak

Ontzitik jaitsi zirenean, haurrak presaka altxatutako kanpaleku batera eraman zituzten, North Stonehamera, Eastleighen, Southamptonen kanpoaldean, hiru eremutan banatutako kanpin-dendekin.³⁴ Britainiar Gobernuak ez zuen dirurik jarri: sortu berria zen Basque Children’s Committeeri, Atholleko dukesak buru zuenari, eskatu zion haur bakoitzeko hamar txelin astean bermatzeko haren mantenurako eta hezkuntzarako.⁴

Kanpalekutik herrialde osoan barrena banatu ziren. Eliza katolikoak 1.200 haurren ardura hartzeko konpromisoa hartu zuen, eta Salbazio Armadak 400 hartu zituen; 1.600 inguru tokiko batzordeek mantendutako hirurogeita hamar bat koloniatara joan ziren, horien artean Cambridgekora eta Galesko Caerleonekora. Iraila erdirako ez zen bat ere geratzen kanpalekuan.³⁴

Itzuli zirenak eta geratu zirenak

Gehienak azkenean beren familiarekin elkartu ziren, nahiz eta 1939ko iraila ezkero, mundu gerrarekin, aberriratzeak zaildu egin ziren. Institute of Historical Researcheko artikuluaren arabera, 400 inguru behin betiko geratu ziren, umezurtzak edo itzuli ez erabaki zuten hamasei urtetik gorakoak; haurren elkarteak kontatzen du 1945ean 250 baino gehiago zeudela oraindik Britainia Handian. Azken kolonia 1945 aldera itxi zen, eta batzordea 1951n desegin zen.³⁴

Espedizio haren oroimena Basque Children of ’37 Association UK elkarteak gordetzen du gaur, koloniei buruzko lanak argitaratzen dituenak eta etorreraren laurogeita hamargarren urteurrena prestatzen ari denak.⁶