Erresuma Batua

Erresuma Batuko euskal gizataldea ez zuen emigrazio ekonomikoak osatu, gerrak baizik. Dagoena 1936an hasten da, eta gatazkaren ondorio zuzena da: Eusko Jaurlaritzaren ordezkaritza Londresen, Habana lurrunontzian ebakuatutako ia lau mila haurrak, eta Bigarren Mundu Gerraren erdian geratuak zirenak biltzeko zabaldu zen euskal etxea. Ondare bikoitz hori agerian dago oraindik: gaurko euskal etxea, 1999an aitortua, 1937ko haurren eta haien ondorengoen oroimenari eskainitako elkarte batekin bizi da.

Lehenik ordezkaritza etorri zen. 1936ko abenduan Eusko Jaurlaritzak Espainiako Estatutik kanpo izan zuen bigarrena zabaldu zuen Londresen (ikus Eusko Jaurlaritza Londresen).² Bost hilabete geroago, 1937ko maiatzean, ia lau mila haur euskaldun iritsi ziren Southamptonera Habana lurrunontzian (ikus 1937ko haurrak).³⁴

Geratu zirenek etxea izan zuten mundu gerraren erdian. 1942an, Manuel de Irujoren ardurapean, Euzko Etxea bat sortu zen Londresen Erresuma Batuko kolonia biltzeko; urte hartako uztailean elkartu zen lehen aldiz, eta, gerrako zailtasun ekonomikoak gorabehera, gizarte-jarduerak antolatu zituen.²

Mende erdi baino gehiago geroago iritsi zen gaurko euskal etxea. London Basque Society lanean ari zen jada 1999an Erresuma Batuko elkarteen erregistroan izena eman zuenean eta Eusko Jaurlaritzak aitortu zuenean (ikus euskal gizataldea gaur).⁵¹