Frantzia

Iparraldea, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoarekin, Euskal Herriaren parte da, eta handik Parisera edo Bordelera joaten zenak ez zuen Estatuz aldatzen. Fitxa honek Frantziako gainerako lurraldeetarako emigrazio hori kontatzen du, batez ere Parisera joandakoa, eta gaur herrialdean aitortutako zortzi euskal etxeak, Bordeletik Saint-Pierre-et-Miquelonera.¹

Bidearen erdian helmuga aldatu zuen diaspora da. XIX. mendean, Iparraldea emigrazio masiboko lurraldea izan zen Ameriketarantz, laurogei mila bat pertsonarekin 1832 eta 1891 artean. XX.ean, Amerikak ia erakartzeari utzi zion, eta haren lekua Pariseko eskualdeak hartu zuen. Hara iritsi zen, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, etxeko zerbitzuan, parrokietan, metroan edo udal-agente gisa lan egiten zuten gazteen belaunaldi bat. Gero hegoaldeko euskaldunak batu zitzaizkien, arrazoi ekonomiko edo politikoengatik iristen zirenak. Korronte horietatik datoz gaurko etxeak, zaharrena 1947koa eta berriena 2020koa.

Lehen korrontea Ameriketakoa izan zen. Argitxu Camus Etchecopar Maison Basque de Pariseren historiaren egilearen arabera, 1832 eta 1891 artean 80.000 bat pertsona atera ziren Iparraldetik Ameriketara, eta goia 1850 eta 1880 artean izan zen. Zifra pasaporteetatik abiatuta kalkulatua dago, eta, ohartarazten duenez, ez da guztiz fidagarria.²

XX. mendean, egile beraren ustez, Amerikak ia erakartzeari utzi zion, eta haren lekua Pariseko eskualdeak hartu zuen. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, gazteak hirietara joateak landa hustu zuen: 1954 eta 1962 artean Nafarroa Behereko eta Zuberoako nekazaritzak bere langileen herena galdu zuen.²

Parisen askoz lehenagotik zeuden euskaldunak antolatuta. 1897an bearnesekin elkartu ziren Réveil Basco-Béarnais-en, eta banaketa baten ondoren beren elkartea sortu zuten 1912an, Eskualduna. Bordelen ere, XIX. mendearen amaieran, euskaldunak eta bearnesak elkarrekin hasi ziren (ikus Maison Basque de Paris).² 1936ko gerrarekin erbestea iritsi zen: Eusko Jaurlaritzak ordezkaritza bat zabaldu zuen Parisen urte hartako urrian, eta hiria Jaurlaritzaren egoitza izan zen erbestean (ikus Eusko Jaurlaritza Parisen).³

Gerraosteko gazteak berrogeita hamarreko hamarkadaren hasieran iritsi ziren. Hirira kopuru handian iritsitako euskal gazteen lehen belaunaldia ziren, eta gehienek lan xumeetan jarduten zuten: parrokietan, etxeko zerbitzuan, udal-agente gisa edo metroan. Haientzat zabaldu zen 1956an Maison Basque.² Hirurogeiko eta hirurogeita hamarreko hamarkadetan, Iparraldea krisi ekonomikoan zegoela, iparraldeko euskaldunak eta nafarrak iristen jarraitu zuten Parisera arrazoi ekonomikoengatik, eta hegoaldeko euskaldunak arrazoi politikoengatik.²

Paristik kanpo, Bordelek 1947tik du euskal etxea, Pauk 1967tik eta Lyonek, berrienak, 2020tik (ikus euskal gizataldea gaur).¹⁵⁶