Frantzia

Maison Basque de Paris gerraosteko euskal gazteen etxea da: dirurik izan gabe aurrerakina eman zuten etxeko langile eta zerbitzariena, 1956tik Duban kalean eutsi ziotenena eta 2002an Paris ondoko Saint-Ouenera eraman zutenena. Hura baino lehen ere, hiriko euskaldunek bazuten non bildu.

Maison baino lehen: Eskualduna, Eskualzaleen Biltzarra eta frontoia

Gazte haiek iritsi zirenean, Eskualdunak berrogei urte zeramatzan martxan. Hogeita hamar bat euskaldunek sortu zuten 1912an, Bastidako Iribarne doktorea izan zuen lehen presidente, eta elkarrenganako laguntzari ematen zion. Igande gaueko dantzaldia antolatzen zuen Grenelle kaleko l’Horticulture aretoan, eta han ezagutu zuten elkar bikote askok; baita «oporretako trenak» ere, euskal haurrak Iparraldera prezio merkean eramaten zituztenak. Santu Guztien egunero euskarazko meza bat eskatzen zuen Bac kaleko Médaille miraculeuse kaperan. 1925eko zerrendak 343 bazkide jasotzen ditu, haietatik 204 Zuberoakoak; 1955ean 1.200 zituen.²

Euskarak bere elkartea izan zuen 1933tik, Eskualzaleen Biltzarraren Pariseko atala sortu zenetik. 1932tik dantza eta kantu talde bat zuen, Bidasoaren bi aldeetako euskaldunak biltzen zituena eta, 1937an Gernika bonbardatu ondoren, herriaren izena hartu zuena. Haren inguruan sortu zen Elgar, Pariseko euskaldunen egunkaria, 1934an argitaratzen hasi eta 1947ko azaroan berriro agertu zena.²

Pilotak bere lekua zuen. 1923an Pariseko Udalak hirurogei urterako utzi zion Fédération Française de Pelote Basqueri Saint-Exupéry kaian lursail bat frontoi baterako. Gerran suntsitu zen, berreraiki egin zuten, eta 1952an Fronton Chiquito de Cambo izena hartu zuen.²

1952ko bi gutun eta Duban kaleko garbitoki bat

Maison Basque bi gutunekin hasi zen. 1952an, Jeanne Idiart etxeko langileak eta Pierre Charriton zerbitzariak, bakoitzak bere aldetik, Eskualdun Gazteria Iparraldeko gazte katolikoen mugimenduaren kapilauari idatzi zioten, Parisera iritsi berriak bizi ziren baldintza txarrek kezkatuta. Gutun haietatik erretiroak eta topaketak atera ziren. 1953an, Gorpuzti egunean, Sacré-Cœur basilikak 2.000 euskaldun bildu zituen, eta urte berean Eskualdun Gazteriaren Pariseko atala sortu zen Sorbonan ikasten ari zen Piarres Charriton apaizaren inguruan.²

Lehen bileretarako, etxeko langile gazte haiek Aguirre lehendakariak Eusko Jaurlaritzaren egoitzan, Singer kalean, utzi zizkien lokalak izan zituzten. Horregatik, Camus Etchecoparen arabera, askok egoitza hori hartzen dute Maisonen abiapuntutzat.²

1955aren hasieran eraikin baten bila hasi ziren. Iparraldeko parrokien bidez Pariseko euskaldunen 2.000 helbide baino gehiago bildu zituzten, eta %60 eta %70 artean VIII., XVI. eta XVII. barrutietan bizi ziren. 1955eko ekainaren amaieran aurrerakina eman zuten Duban kaleko 10ean zegoen garbitoki zahar baten truke, XVI. barrutian, hura ordaintzeko dirurik izan gabe.² Erosketa eta obrak BNCI bankuaren maileguekin ordaindu ziren, 1965ean itzultzen amaitu zituztenak, Baionako gotzaindegiarenekin eta partikularrenekin, eta 1956an sortutako Asociación de Amigos de la Maison Basqueren laguntzarekin.²

Etxeak 1956ko apirilaren 22an zabaldu zituen ateak. Maiatzaren 17an, Eskualdun Gazteriak, eraikinaren jabeak, jabetza esklusiboari uko egin zion: estatutuak aldatu zituen, eta elkarteak Pariseko Eskual Etxea izena hartu zuen, Pariseko euskal elkarteek eta kapilauak osatutako batzorde batek zuzendua. Ekainaren 10ean inauguratu zen Baionako apezpikuarekin, eta Gernika abesbatzak egin zion harrera.² Baionako gotzaindegiak Pariseko euskaldunen lehen kapilaua izendatu zuen, Auguste Larre abadea, eta etxeko kapera 1959ko martxoan inauguratu zen.²

Hegoaldeko euskaldunak eta errefuxiatuak (1965-1983)

1965 eta 1983 artean, Camus Etchecoparen arabera, Maisonek bere garairik biziena izan zuen, eta jende berriarekin bizi izan zuen. Iparraldeko gazteei arrazoi politikoengatik erbesteratutako nafarrak eta hegoaldeko euskaldunak batu zitzaizkien. Errefuxiatuentzat frantses eskolak antolatu zituen etxeak, eta 1973an eta 1975ean Xiberotarrak eta Garaztarrak dantza taldeak sortu ziren, zuberotarrenak eta Donibane Garaziko jendearenak.² ETAko militante errefuxiatuak Frantziara iristeak eta 1970eko Burgosko prozesuak biderkatu egin zituzten errefuxiatuei buruzko eztabaidak, eta, egilearen arabera, elkartasunaren eta mesfidantzaren artean hartu zituzten.²

Gero itzulera hasi zen. 1979ko abenduan Leizaola lehendakariak Paris utzi zuen Euskal Herrira behin betiko itzultzeko, eta haren atzetik errefuxiatu asko joan ziren.²³

Saint-Ouen (2002)

1983tik aurrera Maisonek jendea galdu zuen pixkanaka, eta bazkideek eraikin historikoa saltzea erabaki zuten. Batzorde batek berrogei lokal baino gehiago bisitatu zituen, eta 2000n bost eraikinez osatutako multzo bat aukeratu zuen Gabriel-Péri etorbideko 59an, Saint-Ouenen, Paris ondoan. Erosketa 2002ko ekainaren amaieran sinatu zen, eta sustatzaile berak Duban kaleko eraikina erostea eskaini zuen, 1956tik euskaldunak hartu zituena.² euskalkultura.eus-en arabera, etxea 2003an lekualdatu zen, eta 2010ean 20 logelako eta 30 oheko aterpetxe bat zuen hogeita hamar urtetik beherako euskaldunentzat.⁴

Ordurako harremana zuen etxeak Eusko Jaurlaritzarekin. Ardanza lehendakariak 1994ko martxoaren 9an egindako bisitarekin hasi zen; Maison euskal etxeen erregistro ofizialean sartu zen 1996ko maiatzaren 7an, eta 1994 eta 2001 artean 752.000 franko jaso zituen guztira dirulaguntzetan.²