Kuba

Kubako historian barrena egoera oso desberdinetako euskaldunak ibili ziren: esklabotzaren alde banatan egon ziren bi arabar, etapa koloniala itxi zuen militarra, Habanan jatetxe bat ireki zuen erbesteratu bat eta uhartean guraso gipuzkoarrengandik jaiotako apezpiku bat.

Espada apezpikua eta Habanako lehen hilerri publikoa

Juan José Díaz de Espada y Fernández de Landa Arroiaben (Araba) jaio zen 1756an, eta Habanako apezpikua izan zen 1802 eta 1832 artean. Juan Bosco Amoresek Kuban oroitzapenik onena utzi duten euskaldunen artean aipatzen du. Haren izena hiriko harresiz kanpoko lehen hilerri publikoari lotuta dago; gainera, Colegio Seminario de San Carlos bultzatu zuen, eta oligarkiari aurre egin zion esklabotzaren aurkako jarrerarengatik.¹

Julián de Zulueta, esklabo-tratularia

Beste muturrean beste arabar bat dago. Julián de Zulueta y Amondo, 1814an Anutzitan bataiatua, 1832an iritsi zen Kubara «beste emigrante pobre bat bezala». Aberastasun izugarria egin zuen esklaboen salerosketarekin eta azukrearekin, eta Amoresek «seguru asko, Kubako historia kolonialeko esklabo-tratulari ospetsuena» dela dio. Koronela, zinegotzia, alkatea eta senataria izan zen, eta Habanan hil zen 1878an.¹ Luengok historiografiak aztertuak zituen Kubako euskal koloniako irudi bakanetako bat bezala aipatzen du.²

Ramón Blanco, azken kapitain jenerala

Ramón Blanco Erenas donostiarra (1833-1906) izan zen Kubako azken kapitain jenerala. 1897-1898an erregimen autonomikoa ezartzen eta independentistekin negoziatutako irtenbide bat bilatzen saiatu zen.¹

Euskal jatetxe bat El Vedadon

1954an Centro Vasco jatetxea ireki zen El Vedadon, 3. eta 4. kaleen izkinan. Juan Saizarbitoria mutrikuarrak eraiki zuen, enpresari oparo bihurtutako Gerra Zibileko erbesteratu batek, eta baserri bat imitatzen zuen fatxada bat eta Teo Carrascoren bost olio-pintura handi jarri zizkion, euskal eszenekin. Pilotariak ibiltzen ziren bertan, eta, euskalkultura.eus-en arabera, handik pasatu ziren Hemingway, Josephine Baker, Frank Sinatra eta oraindik unibertsitatean zen Fidel Castro bat. Iraultzak nazionalizatu egin zuen hirurogeiko hamarkadan, baina jatetxe gisa jarraitu zuen.¹²

Beasaingo gurasoen seme den apezpiku bat

Emilio Aranguren Echeverría Santa Claran jaio zen, Beasaindik emigratutako gurasoen seme. Cienfuegosko apezpikua eta Conferencia Episcopal de Cubako idazkaria izan zen, eta 2005ean Holguíngo elizbarrutira pasatu zen.³