Paraguai

Paraguai ez zen inoiz euskal emigrazioaren helmuga jendetsua izan. Iritsi zirenak talde txikitan etorri ziren, eta denboran elkarrengandik oso urrun: gobernadore gipuzkoar bat XVI. mendean, 1855ean porrot egin zuen nekazari-kolonia bat, familia solteak XX.ean. Iritsiera horietako batzuek herrialdearen historian utzi zuten arrastoa, baina batek ere ez zuen etxeak sortuko zituen koloniarik osatu, eta Gerra Zibileko erbesteak ere ez zuen erakunde propiorik utzi. Herrialdeko euskal etxe bakarra oso berandu jaio zen, eta ohikoa ez den modu batean: prentsako iragarki batekin, 1996an, euskaldunen ondorengoei hura sortzera deitzen ziena, eta euskal jatorririk gabeko pertsonek ere erantzun zioten.

Lehena konkistarekin iritsi zen. Domingo Martínez de Irala, Bergarako gipuzkoarra, 1535eko abuztuaren 24an atera zen Sanlúcar de Barramedatik Pedro de Mendozaren espedizioan, eta 1536ko urtarrilean iritsi zen Río de la Platara. 1555ean gobernadore eta kapitain nagusi izendatu zuten (ikus euskaldunak Paraguaiko historian).¹² Haren atzetik beste euskaldun batzuk etorri ziren, García Rodríguez de Vergara eta Ochoa de Izaguirre, esaterako, Álvar Núñez Cabeza de Vacarekin iritsi zirenak.² Eta Asunciondik atera zen 1573ko apirilean Juan de Garay, ehun bat gizonen buru, gehienak mestizoak, urte hartako azaroaren 15ean Santa Fe sortzeko.⁴

Hiru mende geroago, Paraguaiko agintariak berak izan ziren kolonoen bila joan zirenak. 1855eko urtarrilaren 4an Aquitaine lurrun-ontzia atera zen Bordeletik, Chacoa populatzeko kontratatutako jendearekin. María Victoria Benítez Martínez ikertzailearen arabera, errekrutatuen artean Iparraldeko euskaldunak, Hegoaldeko euskaldunak, biarnesak eta Frantziako beste eskualde batzuetako jendea zeuden. Lehen bidaian 419 pertsona iritsi ziren. Carlos Antonio López presidenteak kolonia, Nueva Burdeos, sortzeko dekretua eman zuen 1855eko maiatzaren 14an, Melodía izeneko tokian, gaur egungo Villa Hayesen. Ez zen aurrera atera: dekretu batek desegin zuen 1856ko ekainaren 13an, eta irailean 330 kolono Argentinara abiatu ziren.⁵

Albisterik geratzen den hurrengo iritsiera familia bakar batena da, Leintz-Gatzagakoa. Sebastián Sasiain Zubillaga gipuzkoarra eta haren emaztea, Brígida Zubia Erostarbe, 1926an iritsi ziren Paraguaira, eta San Juan Bautistan kokatu ziren, Misiones departamenduan.⁶⁷ Haien izena hiriko sukaldaritzari lotuta geratu zen (ikus euskaldunak Paraguaiko historian).

Gerra Zibileko erbestearentzat, Paraguai Buenos Airesen menpeko zen. 1940an Consejo Nacional de Euzkadik hiri hartako ordezkaritza nagusiaren menpe jarri zituen Txileko, Uruguaiko, Paraguaiko, Boliviako, Peruko eta Brasilgo ordezkaritzak. 1942an ordezkaritza bat proiektatu zen Paraguain, baina ez da aurkitu sortu zela erakusten duen dokumentaziorik.⁹