Euskal diaspora Interneten

Kapitulu honek galdetzen du zer egin duen Internetek Euskal Herritik urrun euskaldun izateko moduarekin, eta gaia aztertu dutenek ikusi dutenarekin erantzuten du. Diasporaren historiak azaltzen du nortasun hori ez dela oso-osorik heredatzen: harrera-herrialdearekin elkarrizketan eraikitzen da, eta partekatutako ohiturei esker irauten du. Mende bat baino gehiagoz, ohitura horiek leku fisiko bat izan zuten, eraikin bat, euskal etxea. Internetek aldatu egin du nork har dezakeen parte haietan.

Euskal etxe batetik gertu egotearen menpe ez dagoen komunitatea

Euskal etxe bateko kide izateko, bat hurbil bizi behar da, eta jende asko geratzen da zirkulu horretatik kanpo. 2016an Eusko Jaurlaritzak munduan barrena sakabanatutako 84.300 euskaldun inguru aipatzen zituen, eta euskal etxeetan elkartutako 34.000 pertsona inguru.¹³

Pertsona horiei Internetek komunitatea zabaldu zien. Blas Uberuagak lehen zerrendei eta webguneei buruz hitz egitean azaltzen zuen: ezezagunak ezagutzeko eta haiekin hitz egiteko aukera ematen dute, norberaren auzora mugatu gabe, eta familiaren iragana bilatzen laguntzen dute, han urruneko lehengusuak edo arbaso baten herriko jendea aurkitzen baitira. Hortik, idazten zuen, Euskal Herriarekiko lotura sendoagoa sortzen da.³ Bere webgunean bertan, urte askoan bisita gehien jaso zituen atala euskal abizenena izan zen.⁴

Gauza bera gertatu zen gero Facebooken. Euskal etxeen taldeetan, erabiltzaileen herena ez zen inongo etxetako bazkide.⁵

Sustraiei eustea etxetik urrun

Bitartean, euskal emigrazioak berak forma aldatu du. Oiarzabalek dioenez, duela mende bat baino gehiago hasitako kate-migrazioa eten egin da: jada ez da emigrante berririk iristen kopuru handitan, eta Euskal Herriarekiko loturari egonaldi laburren, truke-programen, kultura-biren eta mus txapelketen bidez eusten zaio.⁷

Denbora batez bakarrik kanpoan bizi denak ere sarean eraikitzen du bere nortasuna. Koldo Díaz Bizkarguenaga ikertzaileak bederatzi hilabetez jarraitu zion Erasmus bekadun euskal gazteen Facebookeko talde pribatu bati; atzerrian bizi ziren bitartean «beren euskal sustraiei eusteko» erabiltzen zuten. Lana bere esperientziarekin osatu zuen, Ottawan, Oxforden eta Buenos Airesen.²⁴

«Herrialde digital» bat, mugarik gabea

Lan horretatik dator «herrialde digital» baten ideia, «bi estatutan banatutako euskal herritarrak Interneten elkartzen diren» lurralde bat.²⁴ Sarean ez du pisurik Espainiaren eta Frantziaren arteko mugak, ezta Argentinarainoko edo Idahorainoko distantziak ere.

Díaz Bizkarguenagak «nazio multipolar» bat ere deskribatzen du. Pertsona bera talde politiko, kultural eta linguistikoetan aritzen da aldi berean, bere buruari kontraesanik egiten diola sentitu gabe, eta gazteek ideologiez baino gehiago hitz egiten dute kirol-klubez edo lekuez.²⁴ Diasporaren historiak jasotzen duen ideia bera da, baztertzen ez duen eta kidetasunak batzen dituen euskal nortasunarena. Raphael Tsavkko Garcíarekin batera, Díaz Bizkarguenaga beste ondorio batera ere iritsi zen: bloga euskal nortasuna eraikitzeko tresna bat da, eta Facebook hura bizitzeko gune bat.²⁰

Internetek ordezkatzen ez duena

Sareak ez du euskal etxearen lekua hartzen; luzatu egiten du. Facebookeko taldeetan, erabiltzaileek pantailatik kanpo dituzten harremanak errepikatzen dituzte, eta %78ren ustez Facebookek erraztu egin du beren etxearekiko harremana.⁵ Oiarzabalek formula batekin esaten du: sareko bizitza eta aurrez aurrekoa «ekuazio beraren parte dira».²

Belaunaldi batetik bestera aldatzen dena informatzeko modua da. 400 euskal-amerikar baino gehiagori egindako inkesta batek erakusten du bigarren belaunalditik aurrera jatorrizko lurraldeko komunikabideei jarraitzeari uzten zaiola eta dantza-taldeak bezalako kultura-jardueretan parte hartzera igarotzen dela, eta informazio gehiena sare sozialen bidez iristen zaiela.²¹

Hasierako urteetan, Uberuagak ohar bat utzi zuen idatzita: euskal gaiak euskaraz ere landu behar dira, eta ez bakarrik ingelesez, frantsesez edo gaztelaniaz, hizkuntzan tresnarik gabe Internetek ez baitu nahikoa hura mantentzeko.³ Hogei urte geroago, 2020an, sareko euskara-eskolak zeuden Argentinan, Uruguain, Ameriketako Estatu Batuetan, Alemanian, Txilen, Frantzian eta Kanadan.⁸⁹