Peru

Peruko euskal gizatalde antolatua lau etxetan sartzen da gaur, bi Liman eta bi barnealdean, eta horietako bat izan zen Eusko Jaurlaritzak mundu osoan aitortu zuen lehena. Atari honetako euskal etxeen erregistroak 4 erakunde aitortu jasotzen ditu herrialdean: Limako Euskal Etxea, Limako Arantzazu Euzko Etxea, Centro Cultural Vasco Peruano de Trujillo eta Asociación Civil Cultural Virgen del Juncal, Urubamban (Cusco).¹⁵

Limakoak ireki zuen zerrenda. Eusko Jaurlaritzak 1994ko legearen ondoren aitortu zuen munduko lehen euskal etxea izan zen: Jaurlaritzaren Kontseiluak 1995eko otsailaren 28an onartu zuen, erregistroko 051.01.001.01 zenbakiko fitxarekin.⁶ Hogeita hamar urte eman zituen Mirafloresko lokal berean, eta 2019ko martxoan egoitza berria estreinatu zuen auzo berean.¹²

Trujillokoa askoz berriagoa da. 2017ko azaroan egindako eraketa-bilera batean jaio zen, eta 2018ko abenduan aitortu zuten, Peruko hirugarren euskal etxe gisa, Limakoaren eta Cuscokoaren ondoren.¹¹

Eusko Jaurlaritza herrialdean Euskadiren Txile, Peru eta Kolonbiako Ordezkaritzak ordezkatzen du, Santiago de Chilen egoitza duenak.¹⁶ Eta bada datu bat han euskal herritartasunarekin bizi direnei buruz: 2005ean, Perun bizi ziren Euskal Autonomia Erkidegoko 407 herritar zeuden inskribatuta hautesle-erroldan.⁶

Presentzia horren oroimena idazten jarraitzen da. 2011n Diccionario histórico biográfico de los vascos en el Perú y de peruanos de ancestro vasco aurkeztu zen Liman, 24 bat urteko lanaren fruitua.¹³ 2013an, anaidiak zortzi asteko ekitaldiak antolatu zituen Liman, Piuran, Cajamarcan, Trujillon, Jaujan, Ican, Arequipan eta Cuscon.¹⁷ Eta 2024an Euskal Etxeak La ruta vasca en Lima aurkeztu zuen, hiriko euskal arrastoa duten tokietako ibilbide bat.¹⁴