Peru

Peruko historian euskal arrastoa izen propioz eta pieza solteez egina dago: Bergarako konkistatzaile bat, erregeordearekin batera segizioan Limara iritsi zen Ama Birjina bat, brontzezko hilarri bat, banku bat, jeneral arequipar bat eta oihanean amaitu zuen eleberrigile bat.

Domingo de Soraluce, Galloko Hamahiruetako bat

Domingo de Soraluce Bergaran jaio zen 1499an, eta 1524an Panaman zegoen merkatari-ikastun. Francisco Pizarrori jarraitu zion, eta Gallo uhartean Panamara itzultzeari uko egin eta harekin geratzea nahiago izan zuten hamahiruetako bat izan zen. Gero Pizarrorekin Espainiara bidaiatu zuen Peruren konkista eskatzera, eta Koroak zaldun eta Tumbesko erregidore egin zuen. Itsaso zabalean hil zen 1536 amaieran, eta Panaman ehortzi zuten. Bere testamentuan dohaintzak utzi zizkion Bergarako elizari.³

Arantzazuko Ama Birjina, erregeordeak hartua (1646)

1646ko urrian Arantzazuko Andre Mariaren irudia iritsi zen Limara euskaldunen kaperarako. Diego de Córdova y Salinas kronikari frantziskotarrak kontatu zuenez, katedraleko apaizek palio azpian eraman zuten, eta segizioan erregeordea, Audientzia, kabildoak eta erlijio-ordenak zihoazen. Urriaren 18an San Franciscoko kaperan jarri zuten.¹

«Kantabriako semeentzako» hilarri bat (1693-1808)

1693tik, kaperako gangak brontzezko hilarri bat izan zuen: «Hemen datzate Kantabriako Probintziako seme eta ondorengo oso noble eta oso leialak». 1808an itxi behar izan zenean, maiordomoek jarraibideak utzi zituzten idatzita egunen batean berriro ireki nahi zuenarentzat: «beharrezkoa bada, erraza da kentzea eta gangarako sarrera ematea».¹

Banku bizkaitar bat Liman

1620ko hamarkadan, Juan de la Plaza bizkaitarrak banku bat sortu zuen Liman, hiriko hirugarrena. Merkatari askoren idatzizko babesarekin egin zuen, horietako asko euskaldunak.¹

José Manuel de Goyeneche, familia baztandarreko jeneral bat

José Manuel de Goyeneche y Barreda Arequipan jaio zen, jatorri baztandarreko familia batean, eta Koroaren zerbitzuko militarra izan zen independentzia gerretan. 1809an La Paz hartu zuen eta Guaquiko guduan garaile atera zen, eta horrek Guaquiko kondearen titulua eman zion.⁴

Erbestetik oihanera

Jon Andoni Irazusta, euskal politikari abertzalea eta euskarazko eleberrigilea, Kolonbian eta Argentinan egon zen erbestean, eta Ameriketako euskal emigrante eta erbesteratuei buruzko bi eleberri idatzi zituen. 1950ean Moyobamban finkatu zen, Peruko oihanean, han bizi ziren euskal misiolariei esker.⁵