Peru

Peruko euskal presentzia zaharra da, hiritarra eta merkatariena, ez masa-emigrazio batena. Konkistarekin hasten da eta XVII. eta XVIII. mendeetako Liman finkatzen da; han euskaldunak merkatari boteretsuenen artean zeuden, eta 1612an beren anaidia sortu zuten. Inoiz ez zen kolonia handia izan: independentziaren ondoren herrialdea ez zen nabarmendu Europako immigrazioaren hartzaile gisa, eta XX. mendean iritsi ziren euskaldunak batez ere erlijiosoak eta misiolariak izan ziren. Gaurko gizataldea lau euskal etxe aktibok osatzen dute, Limako Euskal Etxea buru dutela.

Historia konkistarekin hasten da. Francisco Pizarro Gallo uhartean bertan behera utzi nahi izan ez zuten hamahiru gizonen artean zegoen Domingo de Soraluce gipuzkoarra, Bergarakoa (ikus euskaldunak Peruko historian).³

Soldaduen atzetik merkatariak etorri ziren. XVII. mendearen hasieran euskaldun kopuru handia zegoen jada Liman, eta asko hango merkatarien sektore boteretsuenekoak ziren; 1612an beren anaidia sortu zuten (ikus Hermandad de Aránzazu).¹ XVIII. mendean euskal eta nafar merkatari kopuru handi bat iritsi zen berriro, eta hiriburuko bizitza ekonomikoaren protagonista nagusiak izan ziren.¹

Independentziarekin gutxi iritsi ziren: Peru ez zen nabarmendu Europako immigrazioaren hartzaile gisa.⁵ XIX. mendeko euskal pasarte ezagunena, izatez, salbuespen bat da: 1860an Talamboko haziendara iritsi ziren kolono gipuzkoarrena (ikus Talambo).²

XX. mendean, Peruko euskaldunak batez ere erlijiosoak eta misiolariak izan ziren, El Callaon finkatutako marinel batzuez eta Gerra Zibileko erbesteratuen familia gutxi batzuez gain.⁵