Espainia

Bartzelonako euskaldunen historia gerrak zatitzen du bitan. Aurretik euskal-nafar etxe bat egon zen, eta portuaren bila joan zen batzoki bat, euskal marinelak hara iristen baitziren; gerra bitartean, hiriak Delegación de Euzkadi en Cataluña hartu zuen; eta gero berrogei urte etorri ziren euskal etxerik gabe, 1979ko Euskal Etxea sortu arte, itxi eta 1994an berriro zabaldu zena. Historia hori F. Xavier Medinak kontatzen du Urazandi bildumako bere liburukian.⁴

Gerra aurretik

Urte horietarako, Medina 1923tik hirian bizi zen Jesús Altuberen lekukotasunean oinarritzen da. Haren arabera, urte hartan Solar Vasco-Navarro zegoen Escudillers pasabidean, ekitaldi-aretoarekin, abesbatzarekin, txistulari eta dultzaineroekin, mus mahaiekin eta futbol talde batekin, Laurak Bat. Medinaren ustez, nekez gainditu zuen ehun bazkideko kopurua, hiriko euskaldunak mila baino gehiago zirenean. Portuan geldialdia egiten zuten euskal merkataritza-ontzietako marinelak ere joaten ziren bertara. 1923an Eusko Ikaskuntzak euskara eskola bat antolatu zuen han.⁴

Portuak markatu zuen Batzokia ere, 1930ean inauguratutako Euzko Alderdi Jeltzalearen lokala: haren lehen lekualdatzeek portutik gertu egotea bilatu zuten, Sota y Aznar eta Ibarra ontzi-konpainietako marinelak ibiltzen baitziren bertan. Altubek «enbaxada moduko bat» zela esaten zuen. Abesbatza, ezpatadantzariak eta txistulariak zituen, eta Generalitatearen babesarekin euskal opera aste bat antolatu zuen Liceun, Orfeón Donostiarrarekin. Gerrarekin itxi zen.⁴

Eusko Jaurlaritza Bartzelonan egon zenean

Gerra Zibilean Espainia osoko errefuxiatuak iritsi ziren Kataluniara, eta haien artean Frantziako mugatik sartutako euskaldun talde handi bat. Comité de Milicias Vascas de Cataluña eratu zen eta, errefuxiatuak artatzeko, Secretariado Vasco bat. Manuel de Irujo Errepublikako Justizia ministroa Eusko Jaurlaritzaren ordezkari zela, Delegación de Euzkadi en Cataluña sortu zen, Passeig de Gràcia 63an, eta Generalitateak egoitza ofizialaren maila eman zion. Ez zen bakarra izan: Eusko Jaurlaritzak beste ordezkaritza batzuk zabaldu zituen Parisen, Baionan, Bordelen, Alacanten, Valentzian, Londresen eta Madrilen.⁴

Euskal Etxea

Berrogei urte euskal etxerik gabe egon ondoren, Bartzelonako euskaldun talde batek Euskal Etxe berriaren lehen batzarra egin zuen 1979ko martxoaren 15ean. Bi aste geroago, aktetan erakunde kultural eta apolitiko gisa definitu zuten, Bartzelonako eta haren probintziako euskaldunak eta sinpatizatzaileak batzeko.⁴ Pelai kalean izan zuen egoitza, baina parte-hartze urriak eta barne-arazoek ateak ixtera eraman zuten 1990ean, legez bizirik jarraitu bazuen ere.⁴

1993aren amaieran zuzendaritza berri batek bultzada berria eman zion, eta alde zaharrean aurkitu zuen lokala, Santa María del Mar basilikaren ondoan. 1994an 317 bazkiderekin eta estatutu berriekin abiatu zen, eta euskara eskolak izan ziren berriro jarduera eskatuena.⁴ Gaur Montcada plazatxoan du egoitza, eta erregistroak 366 bazkide ematen dizkio.¹