Espainia

Congregación de San Ignacio XX. mendeko euskal etxeez bestelako elkartea da. Ez zen sortu kolonia frontoi edo dantzaldi baten inguruan biltzeko, kongregazio erlijioso eta ongile gisa baizik: Gorteko bizkaitarrek, gipuzkoarrek eta arabarrek sortu zuten, eta, garai hartako beste kongregazio batzuek bezala, gurtzan eta ongintzan aritzen zen.³ Hirurehun urte baino gehiago geroago jardunean dago oraindik.⁶

Sorrera

1713an lehen saiakera batzuk egin ziren. Bi urte geroago, 1715eko apirilaren 20an, Madrilen bizi ziren ehun bizkaitar, gipuzkoar eta arabar baino zertxobait gehiago bildu ziren Colegio de Doña María de Aragón ikastetxean, konstituzio batzuk onartzeko. Erregearen aitortza 1718ko otsailaren 21eko Errege Zedula batekin iritsi zen: Real Congregación de Naturales y Originarios de las tres Provincias Vascongadas Loiolako San Ignazioren babespean eta Felipe V.aren ardurapean geratu zen, eta bera eta haren ondorengo erregeak haren anaia nagusitzat hartu ziren.³ 1746an argitaratutako konstituzioek 54 bizkaitar, 35 gipuzkoar eta 20 arabar ematen dituzte sortzailetzat.² Auñamendi Entziklopediak 1713an kokatzen du sorrera.⁵

Sortzaile haien artean nobleak eta goi karguak zeuden, Montesacroko markesa, Arabako lehen prefetua, adibidez, eta urte batzuk geroago noblezian sartuko ziren beste batzuk, Juan Bautista Orendain, Estatuko lehen idazkaria eta 1725etik Pazeko markesa, kasu.³

Kongregazioa eta diaspora

Madriletik askoz harago iritsi zen haren eragina. 1896an Kongregazioari buruz argitaratutako albiste batek zerrendatzen ditu 1715 eta 1790 artean eta 1895ean limosnekin, dohaintzekin eta legatuekin lagundu ziotenak, eta Madrilen ez ezik Cádizen, Perun, Filipinetan, Argentinan, Mexikon, Kolonbian, Panaman eta Txilen bizi ziren euskaldunak ziren. Beltrán de Heredia-rentzat, horrek erakusten du zenbateko garrantzia izan zuen diasporako euskaldunen artean.² Albiste berak jasotzen ditu 1718tik XIX. mendearen amaierara arte zuzendu zuten 103 prefetuak. 1895ean 258 kongregante zituen: 72 Arabakoak, 100 Gipuzkoakoak eta 86 Bizkaikoak.²

Madrilgo nafarrek berea zuten, Congregación de San Fermín de los Navarros, 1683an sortua. San Ignacioko kongregaziotik independentea zen, baina, Ernest Lluchen 1989ko artikulu baten arabera, bi kongregazioetako buruzagiak sei hilean behin biltzen ziren.²

Tenplu propio bat eta hiru mendeko jarduera

Kongregazioak San Ignazioren eliza berri bat eraiki zuen Príncipe kalean, 1898ko uztailaren 20an sagaratua.³² Gerraren ondoren hura izan zen geratu zena: 1940 eta 1974 artean ez zen euskal etxerik izan Madrilen, eta jardunean jarraitu zuen euskal erakundea Kongregazioa izan zen, San Prudentzio, San Ignazio eta Begoñako Ama Birjinaren jaiak ospatzen zituena eta hildako bazkideen aldeko hileta-elizkizunak egiten zituena.² 1982an elizaren erabilera berreskuratu zuen, eta ordura arte Hermandad de San Miguel de Aralarrek egiten zituen jarduera erlijiosoez arduratu zen (ikus Madrilgo Hogar Vasco).²

2018an Eusko Jaurlaritzak Urazandi bildumaren 31. liburukia eskaini zion, Estíbaliz Ruiz de Azúak idatzia eta ekainaren 11n Madrilgo Euskal Etxean aurkeztua. Eusko Jaurlaritzaren arabera, Kongregazioa jardunean zegoen oraindik sortu zenetik hirurehun urte baino gehiago igaro ondoren.⁶