Kolonbia

Ehun urteko historia duen ideia

Kolonbian euskaldunei buruz eztabaidatzen dena ez da noiz iritsi ziren, ideia bat baizik: antioquiarrak, paisak, neurri handi batean haien ondorengoak direla. Maiz errepikatzen da, eta badu ondare gisa defendatzen duenik eta XX. mendeko eraikuntza gisa ikusten duenik. John Alejandro Ricaurte historialariak, Centro de Estudios Vascos de Antioquiaren sortzaileak, aztertu du nola eratu zen.⁵

Haren kontakizuna kolonian hasten da. Ricaurteren arabera, euskaldunak beste etorkin espainiar batzuekin batera iritsi ziren Antioquiara, eta administrazioan, merkataritzan, meatzaritzan eta erlijio-ordenetan nabarmendu ziren; independentziaren ondoren, haien presentzia ia hautemanezin bihurtu zen. Antioquiarren «euskal arbasoen» tesia askoz geroago etorri zen: XX. mendeko hogeiko eta berrogeiko hamarkaden artean zabaldu zuten Gabriel Arango Mejía, Emilio Robledo eta Libardo Ospina bezalako egileek, eta geroago atzerrian anplifikatu zuten Everett Hagen eta Ann Twinam bezalako ikertzaileek. Denborarekin, iritzi horiek errotu egin ziren Antioquiako gizartean.⁵

Defendatzen dutenek diotena

Beste irakurketa Auñamendik Kolonbiari buruz duen sarrerak jasotzen du. Luis López de Mesa pentsalari kolonbiarra aipatzen du, zeinaren ustez antioquiarrak euskal ekarpen handia jaso baitzuen, eta biztanleriaren artean euskal abizenak maiz agertzean eta ondare horri egozten dizkion ohitura eta ezaugarrietan oinarritzen du.¹³ Haren metodoa abizena da: euskal jatorriko 2.500 abizen baino gehiago sailkatzen ditu familia kolonbiarren artean.³

Bi gauzak aldi berean

Inork eztabaidatzen ez dituen datuak badaude: Antioquia kolonialean karguak izan eta hiriak sortu zituzten euskaldunak egon ziren, Medellínen sorrera berretsi zuen eibartarra, esate baterako. Eta badago interpretazio bat, euskal sustraiko herri antioquiarrarena, batzuentzat ondarea dena eta beste batzuentzat XX. mendeko eraikuntza identitarioa. Irakurritako iturrietako batek ere ez du ematen ondorengoen zifra fidagarririk.