Kolonbia

Kolonbiako euskal komunitateak elkarrengandik oso urrun dauden bi une ditu. Lehena koloniala eta jendetsua da: euskaldunak egon ziren Medellín bezalako hirien sortzaileen artean, eta historialari batek kalkulatu zuen XVI. eta XVII. mendeetako immigrazioaren %20 inguru izan zirela. Independentziaren ondoren, presentzia hori ia ezabatu egin zen. Bigarren unea XX. mendekoa da, eta txandaka iritsi zen: lehenik erlijiosoak, gero Gerra Zibiletik ihesi zetozen laurogei heldu eta berrogeita bost haur, eta hirurogeiko hamarkada aldera bostehun bat pertsona, asko metal-mekanikaren industrian. Hortik dator gaurko komunitatea: hiru etxe aktibo, horietako bi Antioquian, non euskal iraganari buruzko ikerketa elkarte-bizitzaren beraren parte baita.

Lehen unea konkistarekin hasten da. Euskaldunak egon ziren hirien sortzaileen artean eta Granada Berriko Erresumako administrazioan: Pedro de Ursúa nafarrak Pamplona sortu zuen eta Santa Feko gobernadorea izan zen XVI. mendearen erdialdean, eta Miguel de Aguinaga eibartarrak Medellínen sorrera berretsi zuen 1675ean (ikus Kolonbiako historiako euskaldunak).¹ Eta ez ziren gutxi. Juan Friede historialariaren kalkuluz, euskaldunak XVI. eta XVII. mendeetako immigrazioaren %20 inguru izan ziren.³

Independentziarekin, haria ia eten egin zen. Antioquian, euskal presentzia «ia hautemanezin» bihurtu zen XIX. mendearen amaiera arte.⁵

Itzuli zirenean, abitua jantzita itzuli ziren batez ere. XIX. mendearen amaieran eta XX. mendearen hasieran, jesuitek, karmeldarrek eta pasiotarrek kide euskaldunak erakarri zituzten Kolonbiako beren komunitateetarako.²⁵

Gero gerratik ihesi zihoazenak etorri ziren. 1937 eta 1939 artean, Alfonso López Pumarejoren eta Eduardo Santosen presidentetzetan, Auñamendiren arabera 80 bat heldu eta 45 haur euskaldun iritsi ziren Kolonbiara: irakasleak, nekazariak, medikuak eta industria-jabe txikiak.² Eta hirurogeiko hamarkada aldera euskal immigrazio zibila, iturri beraren arabera, 500 pertsona ingurukoa zen, asko metal-mekanikaren industrian.²