Mexiko

Euskal etxeak izan baino askoz lehenago, Espainia Berriko euskaldunak debozio baten inguruan bildu ziren: Arantzazuko Amari eskainitako kofradia bat, eta hartatik sortu zen XVIII. mendetik itxi ez den neskentzako ikastetxe bat.

Arantzazuko kofradia (1681)

Cofradía de Nuestra Señora de Aránzazu de México 1681eko abenduaren 18an sortu zen eskritura notarial bidez, eta Bizkaiko, Gipuzkoako, Arabako eta Nafarroako jatorrikoak biltzen zituen.⁵ Garritzek eta Sanchizek Erreformaren Legeen garaian kokatzen dute haren desagerpena.⁴

Colegio de las Vizcaínas (1767)

Kofradiak asmatu zuen ikastetxea, eta proiektua poliki joan zen. 1730 aldera, José de Eguiara y Eguren kofradiaren errektore zela, neskentzako ikastetxe bat antolatzen hasi ziren. 1732an berrogeita hamar kofradekidek hura sortzea erabaki zuten; lehen harria 1734ko uztailaren 31n jarri zen, eta Colegio de San Ignacio de Loyola, Colegio de las Vizcaínas izenez ezaguna, 1767ko irailaren 13an inauguratu zen.⁵

Izaera laikoak bereizten zuen: patronatu independente batek gobernatzen zuen, ez kleroak. Auñamendiren arabera, kolonia garaiko irakaskuntza-erakundeen artean sortu zenetik jarduna eten ez duen bakarra da, eta gaur Biblioteca de Estudios Vascos bat du bere baitan.⁵

Mende bat baino gehiago geroago, beste garai bateko euskaldunek hartu zuten haren ardura. XX. mendearen hasieran, Centro Vascoko bazkideek fundazioaren administrazioa euskal kolektibitatearentzat berreskuratzea erabaki zuten, eta 1912an lortu zuten.⁴