Uruguai

Gaur Uruguain dagoen euskal gizataldea, gehienbat, ondorengoen lana da. Montevideoko bi elkarte zaharrei laurogeiko hamarkadatik gehitu zitzaizkien herrialde osoko etxe berriak, haiek biltzen dituen federazio bat eta apirilero Trinidaden, Flores departamenduan, ospatzen den euskal aste nazional bat.

Etxeen bigarren olatu bat (1982-2019)

Montevideoko 1911ko eta 1912ko bi elkarteei etxe berriak gehitu zitzaizkien, laurogeiko eta laurogeita hamarreko hamarkadetan, hiriburuan eta herrialdearen barnealdean.¹ Jada ez zituzten immigranteek sortzen: Ameriketa osoan, urte haietako etxe berriak bigarren, hirugarren edo laugarren belaunaldiko euskaldunek osatzen eta zuzentzen dituzte.¹³

Lehena Haize Hegoa izan zen, Montevideon, 1988an 1982ko gazte-talde batetik jaioa, Eusko Indarratik. Gero barnealdekoak agertzen joan ziren: Euskal Etxea Durazno, Duraznon, 1990ean; Confraternidad Vasca Gure Baserria, Minasen, 1991n; 1992an, Gure Etxea Colonia, Rosarion, eta Saltoko Euskaldunen Taldea, Salton; eta Ibai Ondoko Etxea, Carmelon, 1995ean.

Zerrendak hazten jarraitu zuen mende berriarekin: Juan L. Lacazeko Euskal Etxea, Eusko Jaurlaritzak 2006ko azaroan aitortua;¹⁵ Centro Vasco de San José de Mayo (2009); Floreskoa, Trinidaden, 2010ean berriro sortua eta 2011ko otsailean aitortua;¹⁶ eta Floridako Euskal Etxea Vasconia (2019).¹⁹

Lehenago aurrera atera ez zen saiakera bat izan zen: Gernika Bazkuna, Colonian 1944an sortua.¹³

Federazioa

Hainbeste etxe berrirekin, hurrengo urratsa federatzea zen, eta kostatu egin zen. Lehen saiakera bat, 1992an, ez zen aurrera atera etxeen arteko desberdintasunengatik; 1995eko uztailean Asamblea Abierta de Centros Vascos del Uruguay eratu zen, federazioa prestatu zuena, eta Federación de Instituciones Vascas de Uruguay (FIVU) 1997an formalizatu zen.¹³ 2011n, Eusko Jaurlaritzaren arabera, herrialdeko euskal etxeen zati handi bat biltzen zuen.¹⁷

Zenbat diren

Zenbat diren zer zenbatzen den araberakoa da. Atari honen etxeen erregistroak 11 erakunde aitortu jasotzen ditu Uruguain, 10 etxe eta federazioa, zortzi hiritan.¹⁹ 1999an, Uruguaiko 8 etxe aitortuek 2.087 bazkide biltzen zituzten, munduko euskal etxe aitortuetako bazkide guztien %11,8, Argentinaren eta Estatu Batuen atzetik bakarrik.¹³ Eta 2005ean Uruguain bizi ziren Euskal Autonomia Erkidegoko 915 herritar zeuden hauteskunde-erroldan inskribatuta, euskal herritarren zifra bat, eta ez ondorengoena.¹³

Flores, euskal abizenen departamendua

Trinidadeko udalaren ustez, Floreseko euskal jatorriko biztanleria, gaur egungo biztanleriarekin alderatuta, herrialdeko handiena da, eta bere gizartean dauden euskal abizen kopuruari egozten dio.¹⁸ 2011tik, Trinidadek apirilero hartzen du Semana Nacional Vasca, pilota, mus, gastronomia eta genealogia-hitzaldiekin.¹⁶¹⁷