Uruguai

Uruguai aukeratu zuten euskaldunek ez zuten beren kabuz bakarrik egin: herrialdea bera atera zen haien bila, eta gauza zehatz bat eskaintzen zien, lantzeko lurra. Aurkitu zutena iragarkiek agintzen zutena baino xumeagoa izan zen, eta lehenik iritsi zirenek, gainera, gerra bat topatu zuten.

Uruguaiko kontsul bat Gasteizen

Uruguaik ez zuen itxaron iritsi zitezen. 1873an, Euskal Herriko kontsul nagusiak, egoitza Gasteizen zuenak, txosten bat bidali zion Kanpo Harremanetako ministroari, eta hartan euskaldunak immigrante gisa interesatzen zitzaizkiola adierazi zuen, eta zergatik esan zuen: langileak ziren, katolikoak, eta gaztelaniaz hitz egiten zuten. 1880an, kontsulategi berak iragarkiak argitaratzen zituen Gasteizko egunkarietan, herrialdea emigratu nahi zuenarentzat paradisu bat bailitzan aurkezten zutenak.²

Iragarki haiek irakurtzen zituen euskal nekazariak arrazoi zehatz bat zuen haiei jaramon egiteko: Río de la Platan lurra lantzea izan zezakeen helburu, eta ez fabrika batean langile amaitzea.²

Zertan lan egiten zuten

Gehienak, ordea, ez ziren aberastu. Montevideon eta beste hiri batzuetan, askok ebanista, igeltsero eta errementari gisa atera zuten bizimodua; barnealdean, batzuek lehendik ezagutzen zituzten landako ogibideekin jarraitu zuten, eta beste batzuek erabat aldatu zuten lanbidez. Batzuk Euskal Herrira itzuli ziren lurrak erosteko edo frontoi bat eraikitzeko adina aurrezkirekin; beste batzuk herrikideek lagundu zietelako bakarrik itzuli ahal izan ziren. Gehienentzat, Marenalesek eta Luzuriagak diotenez, Ameriketako oparotasunaren itxaropena «ametsetan bakarrik geratu zen», nahiz eta seme-alabek hobeto bizi izan zuten gurasoen sakrifizioari esker.¹

Ospe publikoa lortu zutenetatik, egile berek berrogeita hamar kasu aztertu zituzten. %25 enpresaburuak ziren; %24, estantzieroak; beste %24, merkatariak eta bankariak; %16, lanbide liberaletakoak; %6, artistak eta intelektualak, eta beste %6, apaizak eta militarrak.¹

Hori guztia aldatzen ari zen herrialde batean gertatzen zen. XIX. mendearen amaieratik XX.aren hasierara, Uruguaik nekazaritza-ekoizpena modernizatzen zuen hozkailu-fabrikekin, lantegiekin eta lurrun-ontziekin, eta euskaldunak larruaren, ardoaren, artilearen, azukrearen eta arrozaren industrietan sartu ziren.¹

Bi aldeetan borrokatu zuten gerra bat

Errepublikaren lehen hamarkadetan iritsi zirenek gerran zegoen herrialde bat aurkitu zuten. Gerra Handian (1843-1851), Manuel Oriberen indarrek zortzi urtez eduki zuten Montevideo setiatuta, eta euskal immigranteek bi aldeetan borrokatu zuten, beren batailoietan antolatuta, eta haien historia euskaldunak Uruguaiko historian kontatzen da.³