Venezuela

Erbestea baino lehen, beste mota bateko euskal presentzia izan zen Venezuelan: enpresa batena. Mende erdiz, euskal merkatarien konpainia batek errege-pribilegioa izan zuen probintziarekin merkataritzan aritzeko, haren ekonomia aldatu zuen, euskaldunak eraman zituen Caracasera eta, azkenean, matxinada bat piztu zuen.

Euskal merkatarien konpainia bat

Real Compañía Guipuzcoana de Caracas 1728ko irailaren 25eko Errege Zedula batek sortu zuen. Akzio-sozietate bat zen, Venezuelako probintziarekin merkataritzan aritzeko errege-pribilegioa zuena, batez ere kakaoarekin eta tabakoarekin.² Haren lehen hiru itsasontziak, San Ignacio de Loyola eta San Joaquín fragatak eta Guipuzcoana galera, 1730eko irailaren 4an iritsi ziren Puerto Cabellora, eta lehen zuzendaria Pedro de Olavarriaga izan zen.¹

Montserrat Gárate Ojanguren historialariak hiru ezaugarri nabarmentzen ditu, XVIII. mendeko Espainian bakar bihurtzen dutenak: iraupen luzeena, kapital handiena eta merkataritza-bolumen handiena izan zituen akzio-konpainia izan zen, 150.000 tona inguru mugituta, Bartzelonako konpainiaren 6.000en aldean.²

Dirua batez ere Donostiatik atera zen. Akziodun gehienak hiriko eta inguruetako merkatariak ziren, Cadizko negozio-gizonekin eta Madrilen finkatutako nafarrekin batera; erregeak berak 200 akzio erosi zituen, eta baita Gipuzkoako Probintziak eta Consulado de San Sebastiánek ere. 1752an, Konpainiak Madrilera eraman zuen bere egoitza.²

Zer aldatu zen Venezuelan

Ordura arte, Venezuela biztanle gutxiko probintzia izan zen, eta Koroari ematen ziona ezdeusa zen. Konpainiak haren ekonomia modernizatu zuen: portuak eta bideak garatu zituen eta ekoizpena handitu.³ Eta harekin batera euskaldunak iritsi ziren. Amezagak Konpainiarekin etorritako euskaldunen 2.500 espediente baino gehiago dokumentatu ditu, garai hartan 20.000 edo 30.000 biztanle baino gehiago ez zituen Caracas batera.¹

Konpainiaren aurkako matxinada (1749)

Monopolioak, ordea, gaitzespena sortu zuen. 1749an, Barloventoko kakao-laborariak Konpainiaren gehiegikerien aurka altxatu ziren, Juan Francisco de León buru zutela. Gobernadoreak Konpainiaren funtzionarioak kanporatuko zituela agindu zuen, ez zuen bete eta Caracas utzi zuen, eta León 8.000 gizon baino gehiagorekin itzuli zen hirira. Abenduan, gobernadore berriak, Julián de Arriagak, bakea ekarri zion probintziari amnistia batekin, eta Konpainiari eutsi zion, haren gehiegikeriak zuzentzeko konpromisoarekin.⁴

Konpainiak 1785era arte jarraitu zuen jardunean.²