Venezuela

Venezuelan euskal gizatalde antolatua ez zuten emigranteek sortu, erbesteratuek baizik. XVI. mendetik izan ziren euskaldunak han, eta euskal merkataritza-konpainia batek mende erdiz kontrolatu zuen herrialdeko merkataritza, baina Eusko Jaurlaritzak Caracasen ordezkaritza ireki zuenean, 1940an, ia ez zegoen aurretiko euskal presentziarik: euskal etxeak Gerra Zibileko iheslariek jaso zituzten, eta haien atzetik, berrogeita hamarreko hamarkadan, emigrazio ekonomiko bat iritsi zen, Venezuelaren hazkundeak erakarria. Mende erdialdean zortzi eta hamar mila euskaldun artean zituen gizatalde horrek ikusi du gero nola eraman duen herrialdeko krisiak haren elkarte-bizitzaren zati handi bat, eta nola bihurtu duen itzultzea maiz egiten den eskaera.

Egiaz, hiru etorrera desberdin dira, mendeek bereiziak, eta horrela kontatzen ditu Xabier Iñaki Amezaga Iribarren ikertzaileak. Lehena konkistarena izan zen, XVI. mendean, koloniako gobernadore, funtzionario eta kolonoekin. Bigarrenak, 1730 eta 1785 artean, euskal konpainia bateko merkatariak, marinelak eta langileak ekarri zituen. Hirugarrena, erbestearena, 1939an hasi zen Gerra Zibileko iheslariekin, eta haien ondoren berrogeita hamarreko hamarkadako emigranteekin jarraitu zuen.¹

Lehenak izen propioak utzi zituen. 1546an Juan Pérez de Tolosa iritsi zen Coron eta El Tocuyon ordena berrezartzera.¹ Simón de Bolívar, 1532an Bolibarren (Bizkaia) jaioa, 1589an finkatu zen Caracasen, eta hango prokuradore nagusia eta erregidorea izan zen; Simón Bolívarren arbaso bizkaitarra da, eta haren historia euskaldunak Venezuelako historian atalean kontatzen da.⁵

Bigarrena Real Compañía Guipuzcoana de Caracasek ekarri zuen. Mende erdia baino gehiagoz kontrolatu zuen Venezuelaren eta Espainiaren arteko merkataritza, eta bere kapitulua du hemen.¹²

Hirugarrenak sortu zuen gaurko euskal gizataldea, eta ia hutsetik abiatu zen. Eusko Jaurlaritzak Caracasen bere ordezkaritza ireki zuenean, 1940an, Venezuelan ez zegoen, orduan aitortzen zenez, berriki iritsitako ehunka misiolari baino euskal presentzia handiagorik.¹⁰ Argentinan edo Uruguain, erbesteratuek emigranteek hamarkada batzuk lehenago sortutako euskal etxeak aurkitu zituzten; Venezuelan, gizatalde antolatua erbesteratuek eurek sortu zuten.¹⁰

1939ko iheslarien ondoren euskaldun gehiago etorri ziren, Frantziatik 1945 eta 1947 artean, eta berrogeita hamarreko hamarkadan emigrazio ekonomiko bat, herrialdearen hazkundeak erakarria.¹ Amezagaren kalkuluz, 1956an 8.000 eta 10.000 euskaldun artean bizi ziren Venezuelan.¹