Euskal diasporaren historia

Gaur diasporaren eta Euskal Herriaren arteko lotura ez dago familien eta etxeen menpe bakarrik: erakundeetatik ere igarotzen da, eta lege bat, etxeen erregistro bat eta egutegian egun propio bat ditu.

Legea 1994koa da. Harrezkero, Eusko Jaurlaritzaren eta diasporaren arteko harremanak 8/1994 Legeak arautzen ditu, atzerriko euskal gizatalde eta etxeekiko harremanei buruzkoak, eta hartatik sortu ziren Euskal Etxeen Erregistroa, Euskal Gizataldeekiko Harremanetarako Aholku Batzordea eta Euskal Gizataldeen Mundu Biltzarra.⁵

Lege horrek iragarrita du jada ondorengoa. 2025eko uztailean, Boise State Universityn egindako sinposio batean, Imanol Pradales lehendakariak iragarri zuen 2026an Diasporaren Lege berri bat bidaliko zaiola Legebiltzarrari. Onartu zuen indarrekoak «emaitza bikainak eman dituela», baina harago joatea defendatu zuen: diasporak jauzi bat egitea eragile diplomatiko gisa, eta haren talentua Euskadiren zerbitzura jartzea.¹⁵

Eusko Jaurlaritzak etxeen oroimena ere zaintzen du. Urazandi bilduma («itsasoz haraindi») babesten du, euskal etxeen historia jasotzen duena, eta haren bertsio digitala, diasporako aldizkariak digitalizatu dituena.

Eta 2018tik diasporak bere eguna du, irailaren 8a, Euskal Diasporaren Eguna. Data Euskal Gizataldeen Aholku Batzordeak aukeratu zuen, Gasteizko Euskal Gizataldeen VI. Mundu Biltzarraren (2015) ondorio bat betez.³⁹ euskalkultura.eus-en arabera, Juan Sebastián Elcano omentzen du, 1522ko egun horretan munduari lehen itzulia amaitu baitzuen.⁴⁰

---